2 - 3 września 2006r.

"Spotkanie Trzech Kultur" Wielokulturowy Festiwal Galicja. Estrada przed MCK w Leżajsku.

                                                                                 Zespół Anya

2 września 2006 r. Godz. 20.15 – Pieśni Sefardyjskie –Anna Jagielska i Jerzy Cembrzyński z zespołem.

Rozmowa Anny Ordyczyńskiej z Anią Jagielską

Anna Ordyczyńska: Pani Aniu! Dostałam zaproszenie na Pani koncert od Pauliny, która buszując po moich stronach w Internecie, określiła mnie jako dociekliwego badacza dziejów dawnych i nowych mojego miasta Leżajska. Paulina, podobnie jak ja interesuje się szeroko rozumianą kulturą żydowską, w związku z czym wysłała mi email’a z programem Festiwalu 3 Kultur i zaproponowała mi spotkanie z kulturą sefardyjską.

Paulina napisała:

    Będzie Pani miała okazję po temu, jeśli wybierze się Pani na koncert Anny Jagielskiej i Jerzego Cembrzyńskiego -  PIEŚNI SEFARDYJSKIE w ramach „Spotkania Trzech Kultur” Leżajsk 2006.

Wybierając się na koncert, spodziewałam się, że usłyszę piosenki wykonane po hebrajsku, czy w języku jidysz. Dotychczas muzyka żydowska kojarzyła mi się z piękną muzyką klezmerską. Byłam zaskoczona, muszę dodać, że bardzo mile. Prawdę mówiąc po raz pierwszy spotkałam się z terminem „muzyka sefardyjska”. Usłyszałam wiele znakomitych utworów śpiewanych w języku ladino.

Pani Aniu! Co to za język?

Ania Jagielska: Ladino to ewenement, to język, który przetrwał do dziś tam, gdzie są wspólnoty sefardyjskie. To język pochodzący ze średniowiecza, bardzo bliski języka starohiszpańskiego. Ladino inaczej spaniol - dialekt języka hiszpańskiego powstały po wygnaniu Żydów sefardyjskich z Półwyspu Iberyjskiego w latach 1492-1497; Początkowo zapisywany był alfabetem hebrajskim, obecnie głównie alfabetem łacińskim.

Jidysz nie ma nic wspólnego z sefardyjskim. Jidysz jest stworzony przez Żydów aszkenazyjskich (pochodzących ze średniowiecznych obszarów niemieckojęzycznych). Aszkenazyjczycy oprócz języka różnią się rytuałem.

Anna Ordyczyńska: A u nas w Polsce są Żydzi sefardyjscy?

Ania Jagielska: Nie ma, może parę rodzin w Zamościu.

        Anna Ordyczyńska: Skąd Pani zainteresowania muzyką sefardyjską?

Ania Jagielska:  Od lat interesuję się tą tematyką, interesuję się Hiszpanią. Kultura żydowska, arabska, hiszpańska współistniały ze sobą, przenikały się. To są pałace, ogrody, ludzie bogatsi.

Anna Ordyczyńska: Bardzo ładnie graliście, rzeczywiście muzyka rewelacyjna.

Ania Jagielska: Ciekawa jestem, czy publiczność była zadowolona? Ludzie może spodziewali się folkloru, występów bardziej na ludowo, a tymczasem przedstawiliśmy muzykę sefardyjską, we współczesnych aranżacjach.

Anna Ordyczyńska: U nas w Leżajsku ludzie są przyzwyczajeni do muzyki ambitnej. Od lat organizowane są w leżajskiej Bazylice koncerty organowe. Na koncerty przychodzą dosłownie tłumy ludzi, niekoniecznie znających się na muzyce poważnej.

Ania Jagielska: Publiczność jest wyrobiona, widziałam, jak reagowali ładnie.

Tradycja muzyczna Żydów sefardyjskich obfituje w pieśni ukazujące cykl życia (kołysanki, pieśni dziecięce, urodzinowe, miłosne, weselne i żałobne) i liturgicznego kalendarza. Charakteryzowała je budowa stroficzna, sylabiczność i przewaga utworów tanecznych. Warto może przy tym zauważyć, iż w przeciwieństwie do innych nurtów folkloru żydowskiego, tutaj mamy do czynienia z przeżyciami kobiety i to opiewanymi właśnie przez kobietę. Ona to bowiem w stopniu bardzo znacznym przyczyniła się do ustrzeżenia tego rodzaju dziedzictwa kultury i do jego przekazania następnym pokoleniom. Nie tylko bowiem śpiewała ona w zaciszu domowym kołysanki, lecz występowała także publicznie, niczym trubadur - tanederas - śpiewając i opowiadając w czasie świątecznych zgromadzeń.

Terminem "sefardyjczycy" określa się Żydów mieszkających na Półwyspie Iberyjskim (nie tylko w Hiszpanii, ale również w Portugalii) oraz ich potomków. Pochodzi on od słowa sefard - po hebrajsku sefardi, sefardim - oznaczającego Hiszpanię. Gminy żydowskie istniały w Hiszpanii już w starożytności. Pod panowaniem arabskim (do 1148 roku) sefardyjczycy cieszyli się wolnością religijną. Przejęli w tym czasie wiele elementów z kultury arabskiej, np. styl mauretański w architekturze. Okres muzułmański był złotym okresem w dziejach kultury sefardyjskiej. Rozkwitała wówczas nie tylko artystyczna, ale również naukowa współpraca społeczności żydowskiej i arabskiej.

Żydzi zamieszkujący Półwysep Iberyjski posługiwali się językiem hebrajskim, arabskim, hiszpańskim, a także własnym - ladino, rozpowszechnionym w XIII wieku i nazywanym również spaniolskim. Jest on połączeniem języka starokastylijskiego i hebrajskiego. Szczególnie znaną dziedziną kultury sefardyjskiej jest kabała - średniowieczny mistycyzm żydowski, a wraz z nim liczne księgi wyjaśniające ezoteryczne i teozoficzne nauki (np. Sefer jecitra - Księga stworzenia, Sefer ha-bahir - Księga jasności, Sefer Zohar - Księga blasku).

 Po wygnaniu z Hiszpanii w 1492 r. sefardyjczycy docierali także do Polski. Zamieszkali w Krakowie i Zamościu, niektórzy starali osiedlić się w Gdańsku. Tragedia wypędzenia z rodzimych ziem najsilniej zaznaczyła się w kulturze religijnej. Wiele śpiewów synagogalnych sefardyjczyków charakteryzuje apokaliptyczny ton i nadzieje mesjańskie.

Ty również znasz jidysz!

               W niedzielę 3 września 2006 r mieliśmy okazję delektować się znakomitą muzyką klezmerską w wykonaniu utalentowanych młodych artystów z Rzeszowa.

Skład zespołu Rzeszów Klezmer Band tworzą:
Marcin Malinowski - klarnet
                              Jacek Anyszek - klarnet
                                  Marcin Mucha - akordeon
                                 Wojciech Jajuga - kontrabas
                                                              Kamil Siciak - instrumenty perkusyjne

  

Koncert rozpoczął się o dwudziestej, miał trwać godzinę, ale artyści zachęceni żywą reakcją publiczności przedłużyli ucztę muzyczną do godziny 22.

   Rzeszów Klezmer Band

   Koncert zespołu Romów „Robert Gabor i Jego Tabor”
( MCK – scena plenerowa)